Ses Bilgisi!

Önceki başlık Sonraki başlık Aşağa gitmek

Ses Bilgisi!

Mesaj tarafından Yönetici Bir Ptsi Ekim 20, 2008 2:12 pm

Büyük Ünlü Uyumu


Çok heceli kelimelerde ünlüler hep kalın ya da hep ince olmalıdır. Buna büyük ünlü uyumu denir.
çocukça -> Hepsi kalın
yeşillik -> Hepsi ince

  • Ses değişikliğine uğrayarak büyük ünlü uyumuna uymayan sözcükler de vardır. Örnek: anne, kardeş, hangi, elma.
  • Türkçe'de bazı ekler(-ken, -leyin, -daş, -yor, imtrak, -msi, -gil) kimi kelimelerde uyumu bozar. Örnek: koşarken, akşamleyin, geliyor.
  • Tek heceli kelimelerde ve birleşik kelimelerde ünlü uyumu aranmaz.

Küçük Ünlü Uyumu


Bir kelimenin ilk hecesinde düz sesli harf(a,e,ı,i) varsa, diğer hecelerinde de düz sesli harf olması gerekir. Kelimenin ilk hecesinde yuvarlak sesli harf(o,ö,u,ü) varsa, diğer hecelerinde ya düz-geniş(a,e) ya da dar yuvarlak(u,ü) sesli bulunması gerekir. Buna küçük ünlü uyumu denir.
İlk hece Sonraki hece
a-e-ı-i
a-e-ı-i
o-ö-u-ü a-e-u-ü
Not: Küçük ünlü uyumunda yanyane gelen heceler dikkate alınır. Örneğin, "kolaylık" kelimesinin tüm hecelerine bakarsak ilk hecedeki yuvarlak sesli o'dan sonra ikinci hecede düz-geniş a, son hecede düz sesli ı yer almıştır. Birinci ve üçüncü heceyi dikkate aldığımızda yuvarlaktan sonra düz sesli geldiği için kelimenin küçük ünlü uyumuna uymadığını sanabiliriz. Halbuki bu kelime küçük ünlü uyumuna uymaktadır. Çünkü yuvarlaktan sonra düz-geniş, düzden sonra düz sesli harf kullanılmıştır.
Ünlü Düşmesi


İki heceli kimi kelimeler ünlüyle başlayan bir ek alınca, kelimenin ikinci hecesindeki dar ünlü düşer. Buna hece düşmesi denir.
omuz-u -> omzu
ağız-ı -> ağzı

  • Yapım eki almış bazı kelimelerde de ünlü düşmesi görülür. Örnek: sarı- ar-mak -> sararmak, devir-ik, devrik
  • Bazı birleşik kelimelerin oluşumu sırasında ünlü düşmesi görülür. Örnek: kayıp etmek -> kaybetmek, ne için -> niçin
  • İki heceli kimi yabancı kökenli kelimelerde de ünlü düşmesi görülür. Örnek: şehir-i -> şehri, hüküm-ü -> hükmü

Ünlü Aşınması


Yer bildiren bazı Türkçe kelimelere ünsüzle başlayan bir ek gelince, kelimenin son hecesindeki ünlü düşer.
ileri- de -> ilerde
bura-da -> burda
Ünlü Türemesi


Bazı Türkçe kelimeler sonlarına -cik/-cık ekini aldıklarında bir ünlü türemesi olur.
bir-cik -> biricik
dar-cık -> daracık
Ünlü Daralması


"a", "e" ünlüleriyle biten fiillerden sonra -yor eki gelirse fiilin son ünlüsünde daralma olur.
başla-yor -> başlıyor
gelme-yor -> gelmiyor
Kaynaştırma


Türkçede iki ünlü yan yana gelmez. Ünlüyle biten bir kelimeden sonra ünlüyle başlayan bir ek gelirse, araya y,ş,s,n seslerinden biri girer. Bu olaya kaynaştırma denir.
elma-y-ı
aklı-n-ı
Not: İki ünlü arasına girmeyen bu sesler kaynaştırma değildir.
Ulama


Ünsüzle biten bir kelimeden sonra, ünlüyle başlayan bir kelime gelirse, ilk kelimenin son sesini ikincinin ilk hecesine bitişik okumaya ulama denir.
Seni bir gün çekip aldılar benden.
Ünsüzlerle İlgili Özellikler



Sert
Yumuşak
Sürekli
f,h,s,ş
ğ,j,l,m,n,v,y,z
Süreksiz
p,ç,t,k
b,c,d,g

Sert Sessiz Benzeşmesi


Dilimizde sert ünsüzle(f,s,t,k,ç,ş,h,p) biten kelimelere c,d,g ile başlayan bir ek getirildiğinde c,d,g ünsüzleri sertleşir ve ç,t,k ya dönüşür. Bu olaya sertleşme denir.
hafif-ce -> hafifçe
balık-cı -> balıkçı
Not: Sertleşme rakamların sonuna getirilen eklerde de aranır. Örnek: 1923'te, 1960'ta
Sert Sessiz Yumuşaması


p,ç,t,k seslerinden biriyle biten bir kelime ünlü ile başlayan bir ek aldığında sözcüğün sonundaki ünsüz yumuşar, b,c,d,g,ğ'ye dönüşür.
dolap-ı -> dolabı
ılaç-a -> ilaca

  • Özel isimlerde yumuşama olmaz. Örnek: Zeynep'i, Tarık'ı
  • Tek heceli Türkçe kelimelerin çoğunda ve kimi yabancı kelimelerde yumuşama olmaz. Örnek: at-ı, hukuk-u

Ünsüz Düşmesi


Türkçede k sesiyle biten kelimelerden sonra -cik eki gelirse kelimenin sonundaki k sesi düşer.
küçük-cük -> küçücük
ufak-cık -> ufacık
Not: "ufak, yüksek, alçak..." kelimelerinden (-e)l ekiyle türetilmiş fiillerde de ünsüz düşmesi görülür. Örnek: ufak-l -> ufal, yüksek-l -> yüksel
Ünsüz Türemesi


Yardımcı fiille yapılmış bazı birleşik fiillerde bir ünsüzün türediği görülür.
his-etmek -> hissetmek
af-etmek -> affetmek
Göçüşme


Türkçede bazı kelimelerde ünsüzlerin yer değiştirdiği görülür. Yerel söyleyişlerden kaynaklanan bu durum yazı dilinde görülmez.
kibrit -> kirbit
ekşi -> eşki

Yönetici
Admin
Admin

Mesaj Sayısı : 422
Yaş : 97
Nerden : Dershaneden
Kayıt tarihi : 29/07/08

Kullanıcı profilini gör http://nevsehirugur.forum0.net

Sayfa başına dön Aşağa gitmek

Geri: Ses Bilgisi!

Mesaj tarafından PSiKoPaT =) Bir Ptsi Ekim 20, 2008 5:04 pm

ayyy hocam şimdi de türkçe ögretmenliği mii Shocked önce ****** öğretmenliği sonra muhasebecilik No şimdi dee türkçee... Crying or Very sad yazzzzıkk Sad

hehe Very Happy Very Happy Very Happy

PSiKoPaT =)
Aktif Kullanıcı
Aktif Kullanıcı

Mesaj Sayısı : 91
Yaş : 24
Nerden : nevs.
Kayıt tarihi : 16/08/08

Kullanıcı profilini gör

Sayfa başına dön Aşağa gitmek

Geri: Ses Bilgisi!

Mesaj tarafından Yönetici Bir Salı Ekim 21, 2008 11:02 am

Bizde herşey var psikopat kardesim yeterki ucu internete dokunsun Smile

Yönetici
Admin
Admin

Mesaj Sayısı : 422
Yaş : 97
Nerden : Dershaneden
Kayıt tarihi : 29/07/08

Kullanıcı profilini gör http://nevsehirugur.forum0.net

Sayfa başına dön Aşağa gitmek

Geri: Ses Bilgisi!

Mesaj tarafından PSiKoPaT =) Bir Salı Ekim 21, 2008 6:39 pm

PSiKoPaT =) demiş ki:ayyy hocam şimdi de türkçe ögretmenliği mii Shocked önce ****** öğretmenliği sonra muhasebecilik No şimdi dee türkçee... Crying or Very sad yazzzzıkk Sad

hehe Very Happy Very Happy Very Happy
aman ya Rabbim ******lar ne hocam =) gizemli rolünde misiniz?? Very Happy Very Happy hem gizemli hem cani(avatar) Very Happy bi de;ellerinize saglık hocam meaşallah çok düşüncelisinz çooookkkk =) Wink afro

PSiKoPaT =)
Aktif Kullanıcı
Aktif Kullanıcı

Mesaj Sayısı : 91
Yaş : 24
Nerden : nevs.
Kayıt tarihi : 16/08/08

Kullanıcı profilini gör

Sayfa başına dön Aşağa gitmek

Geri: Ses Bilgisi!

Mesaj tarafından Sponsored content Bugün 3:44 am


Sponsored content


Sayfa başına dön Aşağa gitmek

Önceki başlık Sonraki başlık Sayfa başına dön

- Similar topics

 
Bu forumun müsaadesi var:
Bu forumdaki mesajlara cevap veremezsiniz